Ομιλία δρος Χοτζάκογλου Χαράλαμπου στα Εγκαίνια της Έκθεσης φωτογραφιών στο Βόλο

 

δρ Χαράλαμπος Γ. Χοτζάκογλου

 

ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΣΤΙΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΚΥΚΚΟΥ

Βόλος, Σάββατο 12/3/2011, 18.30

 

 

Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Δημητριάδος καὶ Ἁλμυροῦ κ. Ἰγνάτιε,

 

 

Μετά την μερική άρση των περιορισμών διέλευσης στις κατεχόμενες περιοχές της Κύπρου (Πάσχα 2003) το ενδιαφέρον του Μητροπολίτου Κύκκου και Τηλλυρίας, κ. Νικηφόρου για την τύχη της εκκλησιαστικής πολιτιστικής κληρονομιάς στις κατεχόμενες περιοχές εκδηλώθηκε και έμπρακτα. Το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Ιεράς Μονής Κύκκου ενέταξε στα ερευνητικά της προγράμματα την πρώτη συστηματική και επιστημονική συγκέντρωση πληροφοριών, καταγραφή, φωτογραφική καταγραφή και αρχιτεκτονική αποτύπωση των κατεχομένων χριστιανικών ναών, για την οποία συγκροτήθηκε ομάδα ειδικών. Οι φωτογραφίες που συγκεντρώθηκαν στο αρχείο μας ανέρχονται σε 25.000 και ελήφθησαν μεταξύ 2004-2011.

Οι διαπιστώσεις βάσει των στοιχείων που συγκεντρώθηκαν από αυτοψία είναι συγκλονιστικά τραγικές. Μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής σημασίας απογυμνώθηκαν βάναυσα από τις αγιογραφίες, τα εικονοστάσια και τις εικόνες τους. Δίκτυο αρχαιοκαπηλίας πριόνισε συστηματικά βυζαντινά ψηφιδωτά και τοιχογραφίες και τα διοχέτευσε στις αγορές του εξωτερικού. Η λεηλασία έλαβε πρωτοφανείς διαστάσεις. Πέρα από τον κινητό εξοπλισμό των ναών εκλάπησαν επίσης καμπάνες, θύρες, παραθυρόφυλλα, στέγες, δάπεδα των ναών, ενώ ξηλώθηκαν ακόμη και οι ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις των εκκλησιών. Δεκάδες κωδωνοστάσια γκρεμίσθηκαν για να μην ξεχωρίζουν στα χωριά οι χριστιανικοί ναοί, ενώ το κατοχικό καθεστώς δεν δίστασε να προχωρήσει ακόμη και στη κατεδάφιση μεσαιωνικών ναών διακοσμημένων με βυζαντινές τοιχογραφίες (π.χ. Μονή Αυγασίδος). Μετά τον εκτοπισμό του ελληνικού πληθυσμού από τις πατρογονικές του εστίες, τον εποικισμό με πληθυσμούς από τα βάθη της Ανατολής ή της Μαύρης Θάλασσας και την παράνομη αντικατάσταση των αρχέγονων τοπωνυμίων της Κύπρου με καινοφανή τουρκικά, οι ναοί, το μόνο σημάδι της χριστιανικής παρουσίας που απέμεινε ορατό στο βόρειο τμήμα του νησιού επιδιώκεται να εξαλειφθεί.

 

Σήμερα και καθώς η φωτογραφική αποτύπωση των χριστιανικών μνημείων έχει ολοκληρωθεί, το Μουσείον της Ιεράς Μονής Κύκκου προχώρησε επίσης σε φωτογραφική έκθεση με σκοπό την παρουσίαση τόσο στο ευρύ κοινό, όσο και στην επιστημονική κοινότητα, του μεγέθους της καταστροφής που υπέστη και συνεχίζει να υφίσταται η πολιτιστική κληρονομιά του τόπου.

Στην έκθεση παρουσιάζεται η σημερινή κατάσταση χριστιανικών ναών στην κατεχόμενη Κύπρο, οι οποίοι καταρρέουν μέρα με τη μέρα, ενώ δεκάδες εκκλησίες χρησιμοποιούνται σήμερα για τις ανάγκες των τουρκικών στρατευμάτων κατοχής, ως στρατώνες και αποθηκευτικοί χώροι. Όσες από τις εκκλησίες δεν μετατράπηκαν σε οθωμανικά τεμένη χρησιμοποιούνται σήμερα ως ποδοσφαιρικές λέσχες, γραφεία σωματείων, θέατρα, ξενοδοχεία, εκθεσιακοί χώροι έργων τέχνης, εργαστήρια ζωγραφικής, αποθήκες, καταστήματα, νεκροτομεία, αχυρώνες, ορνιθώνες, στάβλοι και χοιροστάσια. Η πλειοψηφία των κοιμητηρίων έχει σήμερα ισοπεδωθεί. Ποτέ στο πλούσιο ιστορικό παρελθόν της Κύπρου η μισαλλοδοξία και η βαναυσότητα των κατακτητών της δεν έφτασε σε τέτοιο βαθμό οργανωμένης και εκούσιας καταστροφής.

 

Η έκθεση έχει ήδη παρουσιασθεί στην Κύπρο[1], στο Ευρωκοινοβούλιο των Βρυξελλών, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης[2], στην Πάτρα και στη Διεθνή Συνάντηση για την Ειρήνη στο Ρίμινι της Ιταλίας[3] και είμαστε ιδιαιτέρως χαρούμενοι, πο, με τις ευλογίες του Μητροπολίτου Δημητριάδος και Αλμυρού, κ. Ιγνατίου την εγκαινιάζουμε σήμερα και στο Βόλο, με σκοπό την ενημέρωση τόσο των κατοίκων, όσο και κυρίως τῶν νέων και των στρατευμένων μας.

Σκοπός της φωτογραφικής αυτής έκθεσης είναι η ενημέρωση του κοινού, η ευαισθητοποίηση των αρμοδίων επί του θέματος και η άσκηση πιέσεων στο κατοχικό καθεστώς, ώστε να επιτραπεί η ανακαίνιση και συντήρηση των θρησκευτικών μνημείων στα κατεχόμενα υπό της Εκκλησίας της Κύπρου. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποίησαμε διαλέξεις και παρουσιάσεις τόσο για το ακαδημαϊκό, όσο και για το ευρύ κοινό εκτός από τον ελληνικό χώρο (Κύπρο[4] και ηπειρωτική Ελλάδα[5]), στο Ελσίνκι (Φινλανδία)[6], στο Ταλλίν της Εσθονίας[7], στο Λονδίνο (Αγγλία) [8], στο Βερολίνο της Γερμανίας[9], στο Μπάρι της Ιταλίας[10], στην Ουάσιγκτον των Η.Π.Α., σε τηλεοπτικές εκπομπές στο RAI, στην αμερικανική τηλεόραση, αλλά και στην ΕΡΤ, στο πρόγραμμα ΑΡΧΟΝΤΑΡΙΚΙ με τις ευλογίες του Σεβασμιωτάτου μας κ. Ιγνατίου[11]. Στις 20 Ιουλίου 2009 κλήθηκα να παρουσιάσω στην Επιτροπή Helsinki του Αμερικανικού Κογκρέσου[12] το όλο θέμα, με αποτέλεσμα την έκδοση από την αμερικανική κυβέρνηση 50σέλιδης έκθεσης, όπου καταδικάζεται η Τουρκία για την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς στα τουρκοκρατούμενα εδάφη της Κύπρου. Πρόσφατα (16/9/2010) εκδόθηκε βάσει της αναφερθείσας έκθεσης του αμερικανικού Κογκρέσου και το Ψήφισμα 1631[13] της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων, όπου καταδικάζεται η Τουρκία για την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς και καλείται να συμβάλλει στην αποκατάσταση και επιδιόρθωση των μνημείων.

Παράλληλα με τη φωτογραφική έκθεση ο μητροπολίτης Κύκκου και Τηλλυρίας κ. Νικηφόρος προχώρησε στην έκδοση του βιβλίου μας Τα Χριστιανικά μνημεία στην Τουρκοκρατούμενη Κύπρο, Όψεις και Πράξεις μιας συνεχιζόμενης καταστροφής, Λευκωσία 2008 σελ. 159, εικ. 166 στα ελληνικά, αγγλικά, ιταλικά και στα γαλλικά. Στο βιβλίο παρουσιάζονται με επιστημονική τεκμηρίωση και πλούσια εικονογράφηση τα θέματα της καταγραφής των χριστιανικών ναών στα κατεχόμενα, των αλλότριων χρήσεων των μνημείων σήμερα από το κατοχικό καθεστώς, της αρχαιοκαπηλίας, της προστασίας και συντήρησης από την κυπριακή κυβέρνηση των οθωμανικών τεμενών στις ελεύθερες περιοχές και τα καταδικαστικά για την Τουρκία ψηφίσματα διεθνών οργανισμών και φορέων σχετικά με την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το βιβλίο επελέγη από την Ακαδημία Αθηνών τον Ιανουάριο του 2009 για τιμητική παρουσίαση στην Ολομέλειά της και θα διατίθεται και καθόλη τη διάρκεια της έκθεσης για τους ενδιαφερομένους.

 

 

● Εὐχαριστίες στὸν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Δημητριάδος καὶ Ἁλμυροῦ κ. Ἰγνάτιο

● Εὐχαριστίες στὴν Ἕνωση Κυπρίων Μαγνησίας στο πρόσωπο του Προέδρου της κ. Αδάμου Μουζουρή

● Εὐχαριστίες στὸ προσωπικὸ Ἱ. Μητροπόλεως στὸ πρόσωπο τοῦ Πρωτοσυγκέλου, πανοσιολογιωτάτου ἀρχιμανδρίτου κ. Δαμασκηνοῦ

● Εὐχαριστίες στὴν κ. Ἑλένη Νικηφόρου τοῦ Πολιτιστικοῦ Κέντρου Νέας Ἰωνίας για την άριστη συνεργασία